Il-Kunsilli Lokali Mhumiex Servizz tal-Klijenti

Nota ta’ traduzzjoni: Il-kwotazzjonijiet f’din il-paġna ġew meħuda minn sorsi ppubblikati bl-Ingliż. Il-kwotazzjonijiet huma attribwiti lis-sorsi oriġinali tagħhom.

Immaġina resident jipprova jgħaddi minn bankina li ddejqet minħabba pjattaformi, barrieri, tabelli tal-menus, imwejjed u siġġijiet. Il-Kunsill Lokali jirċievi l-ilment u jgħaddih lil ħaddieħor. Jgħaddu l-ġranet. Ma jinbidel xejn. Dak huwa servizz tal-klijenti. Il-gvern lokali għandu jagħmel aktar.

Kunsill jiġi elett biex jirrappreżenta lokalità, iħares lir-residenti tagħha u juża kull triq li tagħtih il-liġi. Fiż-żoni tal-imwejjed u s-siġġijiet barra, magħrufa ġeneralment bħala OCAs, jidħlu diversi korpi pubbliċi. Din il-firda tar-responsabbiltà hija reali, iżda ma tistax issir skuża għal skiet istituzzjonali.

Il-pożizzjoni eżatta hija sempliċi: il-kunsilli lokali mhumiex l-unika awtorità li tirregola l-OCAs, iżda lanqas ma huma bla setgħa.

Spazju pubbliku wieħed, diversi awtoritajiet

OCA permanenti fuq spazju pubbliku tal-Gvern normalment tinvolvi proċessi separati: permess ta’ żvilupp mill-Awtorità tal-Ippjanar, liċenzja mill-Awtorità Maltija għat-Turiżmu u konċessjoni ta’ encroachment mill-Awtorità tal-Artijiet. Jistgħu jgħoddu wkoll kundizzjonijiet dwar it-trasport u s-sigurtà fit-toroq.

Kull permess għandu l-għan tiegħu. Approvazzjoni waħda ma tiħux post oħra, u nuqqas taħt sistema waħda ma jħassarx awtomatikament kull permess ieħor.

Dan ifisser li kunsill ma jistax, minn jeddu, iħassar permess tal-Awtorità tal-Ippjanar, itemm konċessjoni tal-Artijiet jew jirrevoka liċenzja tal-MTA. Ifisser ukoll li l-Kunsill irid jidentifika l-problema proprja u jibgħatha lill-korp li għandu s-setgħa fuq dik il-kwistjoni.

Iżda li jgħaddi l-każ lil ħaddieħor huwa biss għodda waħda. Mhuwiex il-funzjoni kollha tal-Kunsill.

Kunsill li jgħaddi l-ilmenti biss ikun ċekken il-gvern lokali elett għal uffiċċju li jgħaddi l-messaġġi.

Is-setgħat li l-kunsilli diġà għandhom

1. Iressaq rappreżentazzjoni uffiċjali dwar l-ippjanar

L-artikolu 33(1)(f) tal-Att dwar il-Gvern Lokali jawtorizza kunsill jagħmel rakkomandazzjonijiet lil awtorità kompetenti dwar skemi ta’ ppjanar jew bini. L-artikolu 33(1)(i) jitlob li l-kunsilli jagħtu pariri lill-awtoritajiet li jieħdu deċiżjonijiet li jolqtu lill-Kunsill u lir-residenti tiegħu, u li dawk l-awtoritajiet jikkonsultawhom.

Pożizzjoni uffiċjali tal-Kunsill għandha tiġi diskussa, awtorizzata u mdaħħla fir-reġistru pubbliku. Mhijiex veto, iżda tidħol fil-fajl tal-ippjanar, tagħmilha aktar diffiċli li l-provi tal-lokalità jiġu injorati u turi lir-residenti kif aġixxew ir-rappreżentanti eletti tagħhom.

2. Kull kunsillier jista’ joġġezzjona personalment

L-artikolu 71(6) tal-Att dwar l-Ippjanar tal-Iżvilupp jippermetti lil kull persuna tiddikjara interess u tagħmel rappreżentazzjonijiet bil-miktub fuq raġunijiet ambjentali u ta’ ppjanar. Dan jinkludi kull sindku u kunsillier meta jaġixxi personalment.

Ir-rappreżentazzjoni trid tasal għand l-Awtorità tal-Ippjanar fil-perjodu ppubblikat. Dikjarazzjoni li tasal tard hija nulla u tista’ ma tiġix ikkunsidrata. Għalhekk, kunsillier għandu żewġ toroq distinti: iressaq rappreżentazzjoni personali u jipproponi jew jappoġġa rakkomandazzjoni uffiċjali tal-Kunsill.

Is-skiet fuq iż-żewġ toroq ma jurix li m’hemmx setgħa. Huwa għażla li ma tintużax il-vuċi li diġà tagħti l-liġi.

3. Iżomm miftuħa t-triq tal-appell tal-Kunsill

Skont l-artikolu 11(1)(e) tal-Att dwar it-Tribunal ta’ Reviżjoni tal-Ambjent u l-Ippjanar, terza persuna interessata li tkun ressqet rappreżentazzjoni bil-miktub fil-ħin tista’ tappella minn deċiżjonijiet speċifikati tal-Awtorità tal-Ippjanar, inkluża deċiżjoni dwar applikazzjoni għal permess ta’ żvilupp.

Din hija raġuni oħra għaliex rappreżentazzjoni uffiċjali tal-Kunsill tgħodd. Ma tiggarantix id-dritt li jappella f’kull tilwima jew appell li jirnexxi, iżda tista’ żżomm miftuħa t-triq ordinarja ta’ terza persuna. Kunsill li jħalli l-iskadenza tar-rappreżentazzjoni tgħaddi jista’ jitlef aktar mill-opportunità li jikkummenta.

4. Jagħżel membru tal-Bord tal-Ippjanar għal proġett kbir

Għal applikazzjoni ta’ proġett kbir, l-artikolu 6(2)(h) tal-Att dwar l-Ippjanar tal-Iżvilupp jagħti rwol ieħor lill-kunsill lokali milqut: jagħżel persuna li tpoġġi bħala membru tal-Bord tal-Ippjanar waqt li dik l-applikazzjoni tkun qed tiġi diskussa u deċiża. Il-persuna maħtura ma tistax tkun kunsillier lokali fil-kariga, u r-rwol jintemm ma’ dik l-applikazzjoni.

Applikazzjoni ordinarja għal OCA normalment ma tkunx proġett kbir. Din id-dispożizzjoni xorta tgħodd għax iġġib fix-xejn l-idea aktar wiesgħa li l-kunsilli m’għandhom ebda post fid-deċiżjonijiet tal-ippjanar.

5. Jagħmel bye-laws speċifiċi għal-lokalità

L-artikolu 34 tal-Att dwar il-Gvern Lokali jippermetti lil kunsill jagħmel, jemenda jew jirrevoka bye-laws biex iwettaq il-funzjonijiet tiegħu u jipprevjeni jew irażżan l-inkonvenjenzi fil-lokalità tiegħu. L-artikolu 35 jitlob li l-Kunsill jiddiskutihom u japprovahom, li jintbagħtu permezz tas-Segretarju Eżekuttiv, u jagħti lill-Ministru proċess stabbilit ta’ emendi u oġġezzjonijiet.

Bye-law dwar l-OCAs tista’ tirregola kwistjonijiet li jaqgħu fil-kompetenza lokali, fosthom l-indafa, l-inkonvenjenzi, l-immaniġġjar tal-ispazju pubbliku lokali u l-proċeduri tas-sigurtà. Ma tistax tieħu post l-Awtorità tal-Ippjanar, l-Awtorità tal-Artijiet, l-MTA, Transport Malta jew il-Pulizija.

Dan mhuwiex biss fuq il-karta. Il-bye-law tal-2021 tas-Sliema dwar l-imwejjed u s-siġġijiet barra imponiet dmirijiet ta’ tindif u skart fuq l-istabbilimenti tal-ikel u x-xorb li jużaw l-ispazju ta’ barra. Il-Belt Valletta stess ħabbret proposta għal bye-law f’April 2023 biex tirregola l-imwejjed, is-siġġijiet u l-mużika għolja waqt il-purċissjonijiet. Is-Sindku qal li r-regoli li diġà kien hemm setgħu jevitaw it-tfixkil u li l-bye-law kienet se ssaħħaħhom. Ma nstabet ebda bye-law tal-Belt dwar l-OCAs li daħlet fis-seħħ minn dik il-proposta.

6. Jamministra l-permess temporanju limitat

Ir-regolament 9 tar-Regolamenti dwar Attivitajiet li Jeħtieġu Permess mill-Kunsilli Lokali jgħid li mwejjed jew siġġijiet ma jistgħux jitqiegħdu fi triq għall-ikel u x-xorb f’ġurnata jew fi ġranet speċifikati mingħajr permess tal-Kunsill Lokali.

Din it-triq hija limitata. Il-permess ma jistax idum aktar mill-attività jew minn 16-il jum wara xulxin, skont liema perjodu jkun l-iqsar, u jridu jgħaddu sebat ijiem qabel jingħata permess ieħor għall-istess żona. Ma jiħux post permess għal OCA permanenti.

Madankollu, fil-limiti proprji tiegħu, dan huwa permess dirett tal-Kunsill, mhux ilment mibgħut lil ħaddieħor.

7. Juża D006 fejn tapplika l-kundizzjoni

Il-Kundizzjoni Teknika D006 ta’ Transport Malta tgħid:

“L-Awtorità ta’ Malta dwar it-Trasport u l-Pulizija ta’ Malta jirriżervaw id-dritt li jneħħu l-imwejjed u s-siġġijiet kollha kif meħtieġ għal raġunijiet ta’ sigurtà u f’okkażjonijiet speċjali. Il-kunsill lokali jista’ jneħħi mwejjed u siġġijiet għal raġunijiet ta’ sigurtà.”

Din tagħti lill-Kunsill rwol operattiv fis-sigurtà fejn D006 tkun tagħmel parti mill-permess rilevanti tal-OCA jew tat-triq. Hija kundizzjoni ta’ permess, mhux setgħa universali u awtonoma li tapplika awtomatikament għal kull struttura fuq barra. L-ewwel irid jiġi ċċekkjat il-permess.

D006 fiha wkoll kejl antik ta’ spazju liberu ta’ 1.3 metri. Dan ma għandux jintuża biex idgħajjef l-istandard S1 tal-Politika attwali dwar l-OCAs, li jitlob mill-inqas 1.5 metri ta’ aċċess pedonali liberu u jippermetti lill-awtoritajiet jitolbu aktar.

8. Ineħħi reklamar mhux awtorizzat fejn japplika LN 179/2025

Ir-Regolamenti tal-2025 dwar il-Kontroll tal-Bejgħ u d-Distribuzzjoni ta’ Biljetti u Materjal Promozzjonali minn Spazji Pubbliċi jagħtu lil awtorità kompetenti u lil Kunsill Lokali setgħa kundizzjonali biex ineħħu minn spazju pubbliku reklam marbut ma’ promozzjoni kummerċjali speċifikata, meta l-post jew l-istruttura rilevanti ma jkunux koperti mil-liċenzja jew mill-permess meħtieġ.

Din is-setgħa tista’ tilħaq tabella tar-reklamar jew mezz ieħor li tassew jintuża biex jintwera reklam. Ma tibdilx imwejjed, siġġijiet, umbrelel jew pjattaformi ordinarji f’reklami li jistgħu jitneħħew sempliċement għax jappartjenu lil negozju. Iridu jiġu ppruvati l-funzjoni ta’ reklamar, l-attività fl-ispazju pubbliku u l-istat tal-permess, u r-regolamenti jitolbu inventarju fuq il-post u salvagwardji dwar it-tariffi.

9. Juża l-funzjonijiet ordinarji tal-Kunsill

L-artikolu 33 ipoġġi wkoll responsabbiltajiet dwar l-ispazju pubbliku f’idejn il-Kunsill. Dawn jinkludu l-indafa u l-aċċessibbiltà tat-toroq, proposti dwar żoni pedonali, il-ħarsien tal-identità u l-wirt lokali, u l-protezzjoni tal-ambjent naturali u urban.

L-Att ma jgħidx li l-kummerċ għandu dejjem jirbaħ. L-artikolu 33(1)(v) jitlob b’mod espliċitu li l-kunsilli jaħsbu kemm fl-interessi tas-sidien tal-ħwienet kif ukoll fil-ħtiġijiet tar-residenti u tal-konsumaturi. Il-bilanċ huwa responsabbiltà legali, mhux slogan biex tiġi approvata kull talba kummerċjali.

10. Jaħdem flimkien ma’ kunsilli oħra

L-artikolu 37 tal-Att dwar il-Gvern Lokali jippermetti lil żewġ kunsilli jew aktar iwettqu funzjonijiet flimkien u jagħmlu arranġamenti biex dawk il-funzjonijiet jitwettqu minn kumitat konġunt jew minn uffiċjal ta’ wieħed mill-kunsilli.

Il-pressjoni tal-OCAs mhijiex limitata għal lokalità waħda. Il-kunsilli jistgħu jgħaqqdu l-monitoraġġ, l-għarfien dwar l-ippjanar u l-provi, jikkoordinaw pożizzjonijiet komuni u jiżviluppaw mudelli ta’ bye-laws fil-kompetenza tagħhom. Din hija setgħa statutorja li teżisti llum, mhux biss riforma għall-ġejjieni. Ma tittrasferix is-setgħat tal-Awtorità tal-Ippjanar, tal-Awtorità tal-Artijiet, tal-MTA, ta’ Transport Malta jew tal-Pulizija.

Dak li juri dak li għamlet il-Belt stess

Fit-18 ta’ Ġunju 2026, is-Sindku tal-Belt Valletta Olaf McKay qal li, xhur qabel, kien talab bye-law dwar id-daqs u d-dimensjonijiet tal-vetturi li jidħlu fiċ-ċentru tal-Belt fil-ħinijiet tad-dħul għas-servizzi. Qal li kien jeżisti l-ewwel abbozz u li seta’ jibda l-proċess formali.

Dik id-dikjarazzjoni turi ħaġa importanti. L-amministrazzjoni preżenti tagħraf it-triq tal-bye-law, tista’ titlob li titfassal u tista’ tmexxi ’l quddiem proposta speċifika għal-lokalità meta tagħżel li tagħmel hekk.

Minn hawn tqum waħedha l-mistoqsija tar-responsabbiltà: jekk is-sigurtà tal-persuni bil-mixi, tar-residenti u tal-wirt iġġustifikat bye-law dwar id-dimensjonijiet tal-vetturi, għaliex l-istess serjetà għadha ma wasslitx għal bye-law kompluta dwar l-OCAs fil-kompetenza legali tal-Kunsill?

Il-proposta tal-2023 issaħħaħ il-mistoqsija. Il-Belt Valletta kienet diġà identifikat l-imwejjed, is-siġġijiet u l-istorbju kummerċjali bħala suġġetti possibbli ta’ bye-law lokali. Li tħabbarha ma kienx l-istess bħal li ddaħħalha fis-seħħ.

Emenda legali li ssir wara ma tistax tħassar in-nuqqas ta’ azzjoni ta’ qabel

LN 179/2025 ħoloq triq kundizzjonali biex jitneħħa reklamar speċifikat li ma jkunx awtorizzat. Ma ħoloqx il-kapaċità separata li l-Kunsill diġà kellu li jagħmel rakkomandazzjonijiet dwar l-ippjanar, joġġezzjona permezz ta’ rappreżentazzjoni fil-ħin, jagħmel bye-laws, jamministra l-permess temporanju tar-regolament 9 jew juża D006 fejn kienet tapplika dik il-kundizzjoni. Dawn it-toroq kienu diġà jeżistu.

Kull meta Avviż Legali ġdid jew emendat jiġi ppreżentat bħala l-mument meta l-kunsilli fl-aħħar kisbu, tilfu jew iċċaraw setgħa, xorta jridu jiġu eżaminati s-snin ta’ qabel dik l-emenda.

X’għamel kull kunsill qabel il-bidla? Oġġezzjona għal applikazzjonijiet ta’ ppjanar dwar OCAs? Il-kunsilliera oġġezzjonaw personalment? Uża l-permess temporanju tiegħu, il-kundizzjonijiet D006 li kienu japplikaw, ir-rakkomandazzjonijiet dwar l-ippjanar, il-mozzjonijiet, il-proċess tal-bye-laws u r-riferimenti lill-korp kompetenti skont is-setgħa meħtieġa? Ippubblika t-tweġiba?

Jekk ma hemm irreġistrata ebda azzjoni, għaliex le?

L-Avviż Legali eżatt, id-data tad-dħul fis-seħħ u l-effett legali tiegħu jridu jiġu identifikati qabel ma xi ħadd juża emenda bħala difiża. Il-mistoqsija mhijiex biss, “X’jista’ jagħmel il-Kunsill wara l-emenda?” Hija wkoll, “Qabel l-emenda, għaliex il-Kunsill ma aġixxiex bis-setgħat li diġà kellu?” Bidla li ssir wara ma tistax, b’lura, tiġġustifika n-nuqqas li jintużaw setgħat separati li kienu diġà jeżistu.

Il-limiti li hemm illum mhumiex limiti permanenti

Li niddefendu s-setgħat tal-lum huwa biss nofs ix-xogħol. Il-kunsilli għandhom jiġġieldu wkoll għal setgħat akbar.

L-Att dwar il-Gvern Lokali diġà jipprovdi toroq għal dan it-tkabbir. Skont l-artikolu 33(1)(w), kunsill jista’ jiftiehem ma’ aġenzija, korp jew dipartiment pubbliku biex jingħata funzjonijiet delegati, suġġett għall-ordni ministerjali meħtieġa fil-Gazzetta. L-artikolu 33(1)(x) jippermetti lill-Gvern jiddelega funzjonijiet oħra permezz tal-Ministru. L-artikolu 33(3) jipprevedi b’mod espliċitu funzjonijiet ġodda, inkluża d-devoluzzjoni bi prova lil għadd żgħir ta’ kunsilli.

Għalhekk, il-kunsilli jistgħu jitolbu:

• unità formali u ffinanzjata tal-ippjanar, jew servizz reġjonali kondiviż tal-ippjanar;
• konsultazzjoni obbligatorja mal-Kunsill dwar applikazzjonijiet għal OCAs u tibdil fil-politika;
• aċċess aktar ċar għall-pjanti tal-permessi, il-konċessjonijiet, il-kundizzjonijiet u r-riżultati tal-infurzar;
• funzjonijiet delegati ta’ spezzjoni jew immaniġġjar tal-ispazju pubbliku, b’salvagwardji legali;
• skedi u bye-laws dwar l-OCAs speċifiċi għal-lokalità li jindirizzaw il-kundizzjonijiet reali tat-toroq;
• triq espliċita għall-appell tal-Kunsill li ma tiddependix fuq li l-ewwel jirreġistra bħala terza persuna interessata ordinarja; u
• fejn jaqbel il-Parlament, setgħat akbar ta’ vot jew kunsens fuq żviluppi b’effetti serji fuq il-lokalità kollha.

Dawn huma talbiet għal riforma, mhux setgħat li l-kunsilli għandhom bħalissa. Iżda l-kunsilli eletti għandhom ikunu fuq quddiem nett ta’ dik il-kampanja, mhux jippreżentaw il-qafas ristrett tal-lum bħala l-limitu naturali tad-demokrazija lokali.

Dak li għandhom jippubblikaw kunsilli responsabbli

Kull applikazzjoni għal OCA għandha tħalli rekord pubbliku tal-Kunsill:

1. ir-referenza tal-applikazzjoni, is-sit u l-iskadenza għar-rappreżentazzjonijiet;
2. il-pożizzjoni awtorizzata tal-Kunsill u r-raġunijiet marbuta mal-ippjanar;
3. kull mozzjoni, min ipproponieha, min issekondaha u l-vot;
4. kull rappreżentazzjoni personali ddikjarata minn membru elett;
5. il-permessi, il-kundizzjonijiet u l-kejl tal-ispazju pubbliku li ġew iċċekkjati;
6. kull riferiment iffukat lill-PA, lill-Artijiet, lill-MTA, lil Transport Malta, lill-Pulizija jew lil xi korp kompetenti ieħor;
7. it-tweġiba, l-azzjoni, ir-rifjut jew is-skiet li jkompli; u
8. kull segwitu, proposta għal appell, azzjoni dwar bye-law jew talba għal riforma.

L-artikolu 33A(2) tal-Att dwar il-Gvern Lokali diġà jitlob lil kull kunsillier iressaq rapport annwali dwar il-ħidma fis-settur assenjat lilu, biex jiddaħħal fir-Rapport Amministrattiv. Il-portafolli għandhom jagħtu provi, mhux biss titli.

L-istess qafas jippermetti lil kunsillier responsabbli minn settur iwaqqaf kumitat, suġġett għall-approvazzjoni tal-Kunsill tal-membri tiegħu. Kumitat dwar l-OCAs, l-aċċessibbiltà jew l-ispazju pubbliku jista’ jiġbor flimkien ir-residenti, l-għarfien tekniku u r-rekords tal-applikazzjonijiet qabel jittieħdu d-deċiżjonijiet, mhux wara li ssir il-ħsara.

Għall-Belt Valletta, dan ifisser li l-minuti ppubblikati, il-mozzjonijiet, ir-rapporti annwali tal-portafolli u l-fajls tal-ippjanar għandhom juru min aġixxa dwar tħassib marbut mal-infrastruttura, l-ambjent, il-UNESCO, l-indafa, il-kultura u l-komunità meta kien hemm l-ispazju pubbliku fin-nofs.

Dawk ir-responsabbiltajiet mhumiex biss kliem. Il-portafolli mħabbra għall-Kunsill 2024-2029 jassenjaw il-proġetti kapitali, l-infrastruttura u l-ambjent lis-Sindku Olaf McKay; il-UNESCO lil Roberta Bonello Felice; l-indafa lil Raymond Azzopardi; u l-kultura u l-komunitajiet lil Daniel Diacono. Newsbook irrapporta wkoll dwar it-tqassim tal-portafolli meta l-Kunsill il-ġdid ħa l-ġurament. Portafoll ma jittrasferix is-setgħa statutorja ta’ awtorità oħra lil dak il-kunsillier. Iżda jidentifika min għandu jsegwi l-kwistjoni, iressaqha quddiem il-Kunsill u jirrapporta x’sar.

Il-gvern lokali ma jitkejjilx minn kemm jgħaddi email malajr. Jitkejjel minn jekk jirrappreżentax, jiddeċidix, jaġixxix u jagħtix rendikont tar-riżultat.

L-għażla quddiem kull kunsill

Kunsill Lokali ma jistax jagħmel kollox. Jista’ jagħmel ħafna aktar minn xejn.

Jista’ joġġezzjona. Jista’ jirrakkomanda. Jista’ jsejjaħ laqgħa, iressaq mozzjoni u jivvota. Jista’ jagħmel bye-law. Jista’ jamministra l-permessi li tagħtih il-liġi. Jista’ jaġixxi skont il-kundizzjonijiet tas-sigurtà li japplikaw. Jista’ jżomm il-provi, jikkoordina l-awtoritajiet kompetenti u jikxef meta ma jkunx hemm tweġiba. Jista’ jitlob funzjonijiet delegati u jikkampanja għal liġi aktar b’saħħitha.

Il-kunsilliera ma ġewx eletti biex isiru saff ta’ servizz tal-klijenti bejn ir-residenti u l-gvern ċentrali. Ġew eletti biex imexxu l-lokalità, iħarsu l-ġid komuni u jagħmlu l-attività kummerċjali taqbel mal-lokalità, mhux iġiegħlu lil-lokalità ċċedi għall-attività kummerċjali.