Sommarju
Kemmuna hija t-tielet gżira ta’ Malta, tinsab bejn Malta u Għawdex fl-Istrett ta’ Kemmuna. B’madwar 3.5 kilometru kwadru ta’ gariga karsika, arbuxxelli u kolonji protetti ta’ għasafar tal-baħar, formalment tagħmel parti mill-muniċipalità tal-Għajnsielem. Fiha hemm il-Blue Lagoon, waħda mill-aktar attrazzjonijiet naturali viżitati f’Malta, u l-Comino Hotel fil-Bajja ta’ San Niklaw. Il-gżira kollha kemm hi hija Żona Speċjali ta’ Konservazzjoni ta’ Importanza Internazzjonali u Żona ta’ Protezzjoni Speċjali għall-għasafar taħt in-Natura 2000.
L-gżira
Kemmuna hija 3.5 km² ta’ ġebla tal-ġir globigerina u gariga karsika, titla’ sa 75 metru fl-ogħla punt tagħha. L-isem ġej mill-kemmun (cummin bl-Ingliż), li storikament kien jitħabbet fuq il-gżira. Qatt ma kellha popolazzjoni permanenti sostanzjali fi żminijiet moderni. Għadd żgħir ta’ residenti jgħixu fost il-ġround tal-lukanda u l-bini agrikolu.
Il-gżira fiha diversi strutturi storiċi. It-Torri ta’ Santa Marija, torri tal-għassa fuq il-kosta mibni mill-Kavallieri ta’ San Ġwann fl-1618 bħala parti mis-sistema ta’ difiża kostali, ġie restawrat minn Din l-Art Ħelwa u llum joperfa bħala sit ta’ wirt. Il-Kappella ta’ Santa Marija tmur għall-istess perjodu. Hemm fdalijiet ta’ sptar tal-iżolament antik, bini agrikolu, u batteriji militari mill-perjodu Brittaniku.
L-iżolament ta’ Kemmuna ppreserva karatteristiċi ekoloġiċi li ntilfu f’postijiet oħra f’Malta. Is-sikek tal-madwar fihom mergħat ta’ alka tal-baħar (posidonia), qarnit, siċċ u murej. Fuq l-art, il-gremxula tal-ħitan Maltija għadha teżisti, u l-parti ta’ ġewwa tal-gżira hija ħielsa mill-firien, u għalhekk tibqa’ ta’ importanza kritika għall-għasafar tal-baħar li jbejtu fl-art.
Status protett
Il-gżira kollha u l-ibħra tal-madwar tagħha huma ddeżinjati bħala:
- Żona Speċjali ta’ Konservazzjoni ta’ Importanza Internazzjonali Natura 2000 (Kemmuna, Kemmunett, Il-Hagriet ta’ Bejn il-Kmiemen)
- Żona ta’ Protezzjoni Speċjali għall-għasafar taħt id-Direttiva tal-UE dwar l-Għasafar
- Riserva naturali ddeżinjata
- Santwarju tal-għasafar
- Żona marina protetta madwar il-gżira
Kemmuna tospita kolonji ta’ riproduzzjoni ta’ importanza internazzjonali ta’ Yelkouan Shearwater, European Storm-petrel u Scopoli’s Shearwater. BirdLife Malta ddokumentat l-impatti tat-tniġġis bid-dawl u d-daqq tal-vapuri fuq is-suċċess ta’ riproduzzjoni. Il-predazzjoni mill-firien, kollegata ma’ skart ta’ ikel mill-viżitaturi, tibqa’ l-akbar theddida għall-għasafar tal-baħar li jbejtu fuq il-gżira.
Taħt id-Direttiva tal-UE Habitats, l-Artikolu 6(2) jirrikjedi li l-istat iżomm is-sit f’stat ta’ konservazzjoni favorevoli. L-Artikolu 6(3) jirrikjedi valutazzjoni xierqa qabel kwalunkwe pjan jew proġett li jista’ jaffettwah. Dawn mhumiex għażla.
Il-Blue Lagoon
Il-fixxija ta’ ilma bejn Kemmuna u Kemmunett hija l-Blue Lagoon, l-aktar attrazzjoni naturali viżitata f’Malta. Fil-qofol tas-sajf, in-numru ta’ viżitaturi kuljum kien laħaq it-12,000 qabel ma ddaħħal limitu f’Mejju 2025. Is-sistema tillimita l-viżitaturi għal 4,000 f’kull ħin, maqsuma fi tliet sessjonijiet kuljum. In-numru ta’ passiġġieri fuq vapuri turistiċi tnaqqas ukoll minn 10,000 għal 5,000.
Il-limitu wasal wara snin ta’ aċċess bla restrizzjonijiet li normalizza ħsara ekoloġika: tfixkil fl-għasafar, tnixxija ta’ drenaġġ, xeded sunbeds, u kiosks li joperaw mingħajr konċessjonijiet validi. Il-kiosks fil-Blue Lagoon operaw mingħajr tender kompetittiv mill-inqas mill-2015. L-Awtorità tat-Turiżmu ta’ Malta ddewwemar b’mod ripetut il-proċess tat-tender promess.
L-lukanda u l-konċessjoni
Il-Comino Hotel fil-Bajja ta’ San Niklaw u l-bungalows fil-Bajja ta’ Santa Marija jinsabu fuq konċessjoni fit-tul li oriġinarjament ingħatat fl-1960 lill-Comino Development Company Ltd ta’ John Gaul mill-amministrazzjoni kolonjali Brittanika. Il-konċessjoni ġiet innegozjata mill-ġdid u mnaqqsa diversi drabi (1963, 1975, 1989) u fl-aħħar spiċċat f’idejn Kemmuna Ltd, li Hili Ventures akkwistat fl-2019.
Il-konċessjoni hija s-suġġett tar-resort ta’ lussu Six Senses propost, li jinvolvi t-tneħħija ta’ madwar 800 siġra fuq is-sit Natura 2000. Dik il-ġlieda hija koperta fid-dettalju fil-paġna tal-kampanja Insalvaw Kemmuna.
Aħbarijiet u artikli
Membru Parlamentari PN jitlob lill-Ombudsman jinvestiga ix-xogħlijiet ta' emerġenza f'Kemmuna
April 2021
F’April 2021, il-Membru Parlamentari PN Robert Cutajar talab lill-Ombudsman jinvestiga ix-xogħlijiet ta’ emerġenza li saru fis-servizz ta’ kulvert max-xatt tat-triq tal-art li tmixxex lejn il-Blue Lagoon. Ix-xogħlijiet, li saru bejn Frar u Marzu 2021, komplew mingħajr permess mill-Awtorità tal-Ippjanar. Cutajar argumenta li l-framing ta’ “emerġenza” kien qed jintuża biex jiġi mċaqqal is-scrutiny fuq sit Natura 2000, u li l-preċedent ikun perikoluż jekk ma jiġix sfidat.
Sors: Lovin Malta, April 2021.
Moviment Graffitti jneħħi s-sunbeds mill-Blue Lagoon
Ġunju 2022
F’Ġunju 2022, attivisti ta’ Moviment Graffitti neħħew is-sunbeds mill-Blue Lagoon f’azzjoni diretta ta’ profil għoli, jirriklamaw il-baħar pubbliku u jġibu l-kwistjoni tal-okkupazzjoni kummerċjali mhux awtorizzata fid-dibattitu nazzjonali. L-azzjoni qanqlet pressjoni sostnuta li wasslet għal tnaqqis ta’ 65% fis-superfiċi tas-sunbeds u deckchairs sa Mejju 2023.
Sors: Moviment Graffitti, Ġunju 2022.
Qorti ta' ordni lill-Awtorità tal-Artijiet tippubblika l-konċessjonijiet kollha ta' Kemmuna
16 Ottubru 2024
Fl-16 ta’ Ottubru 2024, il-qorti ordnat lill-Awtorità tal-Artijiet tippubblika kull konċessjoni ta’ art mogħtija f’Kemmuna, wara talba ta’ Freedom of Information minn Moviment Graffitti. Is-sentenza fetħet tieqa fuq termini ta’ konċessjoni li baqgħu opaċi għal deċennji.
Sors: Sentenza tal-qorti, Ottubru 2024.
Limitu ta' viżitaturi fil-Blue Lagoon jibda, imbagħad ieqaf
Mejju 2025
Fl-1 ta’ Mejju 2025, sistema ta’ prenotazzjoni online nediet, tillimita l-viżitaturi fil-Blue Lagoon għal 4,000 f’kull ħin fi tliet sessjonijiet kuljum (8-13, 13:30-17:30, 18-22). Madwar 4,800 viżitatur użaw is-sistema fl-ewwel jum. Ġiet iewqfa jiem wara biex tiġi riveduta mill-qorti wara li operaturi tal-vapuri fasslu injunction. Fil-15 ta’ Mejju, il-Imħallef Miriam Hayman ħalliet is-sistema tkompli.
Sors: Sentenza tal-qorti, Mejju 2025.
Editorjal: Limitu fil-Blue Lagoon jasal snin tard wisq
3 Mejju 2025
F’editorjal fl-3 ta’ Mejju 2025, The Malta Independent on Sunday argumenta li l-limitu kien meritevoli fil-prinċipju imma tard wisq fil-prattika: snin ta’ aċċess bla restrizzjonijiet kienu diġà normalizzaw l-iskala ta’ ħsara, u kju ta’ prenotazzjoni online ma setax jirranġa t-tfixkil fl-għasafar, it-tnixxija tad-drenaġġ jew xeded is-sunbeds li kienu tħallew isiru l-bażline.
Sors: The Malta Independent on Sunday editorial, 3 Mejju 2025.
MTA jdewwem it-tender promess għall-kiosks tal-Blue Lagoon
8 Frar 2026
Fl-8 ta’ Frar 2026, The Shift News irrapportat li l-Awtorità tat-Turiżmu ta’ Malta kienet ddewwemat it-tender kompetittiv promess għall-kiosks u l-konċessjonijiet tal-bajja fil-Blue Lagoon, li jfisser li l-istaġun tas-sajf 2026 se jerġa’ jkun taħt l-istess operaturi - Daniel Refalo u Mark Cutajar, dan tal-aħħar il-aħu tal-ex-MEP Laburista Josianne Cutajar. Il-kiosks operaw mingħajr konċessjoni valida mill-inqas mill-2015.
Sors: The Shift News, Ivan Camilleri, 8 Frar 2026.
Disa' NGOs jwissu dwar Noma Island qrib Kemmuna
6 Marzu 2026
Fil-6 ta’ Marzu 2026, disa’ NGOs ambjentaliwissew li trimaran motorizzat ta’ 1,750 metru kwadru imsejjaħ “Noma Island” kien qed jiġi mmarkitat bħala r-“raba’ gżira” ta’ Malta u kien imwaħħla fl-ibħra qrib Kemmuna. Il-vapur huwa verżjoni mgħoddija ta’ “Canua Island”, li kienet tkeċċiet mir-Riviera Franċiża għal raġunijiet ekoloġiċi u regolatorji. L-NGOs argumentaw li l-pjattaforma kienet taħdem bħala estensjoni floating tar-resort tal-pressjoni diġà mibnija madwar Kemmuna, taqbeż il-liġi tal-ippjanar billi topera offshore filwaqt li xorta waħda tqiegħed il-ħtagħha kuljum kemm hi ġewwa s-sit Natura 2000 madwar il-gżira.
Sors: Newsbook, 6 Marzu 2026.