Il-pjan tal-popolazzjoni tarah mill-bankina. Mhux f’white paper u qatt ma deher f’manifest. Qiegħed fis-siti tal-bini li jispiċċaw supermarkets.
Il-Pajjiż Bla Politika tal-Popolazzjoni
M’hemmx liġi li tgħid kemm nies għandha żżomm Malta. Ebda mira. Ebda limitu. Ebda studju tal-kapaċità li xi ħadd hu marbut bih. Il-Parlament qatt ma vvota fuq id-daqs ta’ dan il-pajjiż. L-eqreb ħaġa li Malta għandha għal politika tal-popolazzjoni hu l-effett akkumulat ta’ eluf ta’ permessi tax-xogħol, maħruġa fis-skiet, sena wara sena.
Ir-riżultat: 588,254 resident sal-aħħar tal-2025, żieda ta’ 2.4% f’sena waħda, bi tkabbir imħaddem kollu mill-migrazzjoni. Il-migrazzjoni netta fl-2025 kienet ta’ 13,906. Wieħed u tletin fil-mija tal-popolazzjoni twieldu barra minn Malta. PwC tipprojetta 636,000 sal-2030, bis-sehem ta’ dawk imwielda barra jersaq lejn it-38%.
In-nies qatt ma ġew mistoqsija. Fl-istħarriġ tal-Eurobarometer, l-immigrazzjoni issa tinsab fost l-ikbar tħassib nazzjonali f’Malta. In-nies mhux qed jimmaġinaw il-bidla. Qed jgħixuha.
Il-Ktajjen Għamlu l-Kontijiet
Sadattant, xi ħadd ilu jippjana għall-futur ta’ dan il-pajjiż bi flus veri u b’riċerka serja: il-ktajjen tas-supermarkets.
L-espansjoni tas-supermarkets hija l-iktar forma ta’ riċerka tas-suq nieqsa mis-sentimentaliżmu li teżisti. Ebda katina ma tiftaħ ħanut b’ottimiżmu. Qabel ma jitqiegħed l-ewwel blokk, konsulenti jimmudillaw iċ-catchment: il-popolazzjoni tal-lum, id-dħul tagħha, u fuq kollox il-popolazzjoni projettata għal ħames sa għaxar snin oħra. Il-ħanut ikun iddimensjonat għall-klijenti li għadhom ma waslux.
U kull katina għamlet dawn il-kontijiet u waslet għall-istess tweġiba:
- Mill-inqas 13-il supermarket ġdid, ta’ daqs medju sa kbir, approvati u fil-pipeline madwar Malta u Għawdex (Times of Malta, Settembru 2025).
- Lidl fetaħ it-12-il ħanut tiegħu fil-Qormi f’Ġunju 2026, fuq is-sit tal-General Soft Drinks l-antik.
- Spar laħaq 13-il ħanut bil-ftuħ fil-Mellieħa f’Novembru 2025 - u l-pjan oriġinali tiegħu tal-2018 kien jimmira għal 23.
- Welbee’s għandu 10 ħwienet, inkluża l-flagship ta’ Smart City.
- Pavi-Pama qed jankra l-mall tad-db Group f’San Ġiljan, f’St George’s Bay.
- Is-suq tal-grocery hu projettata li tilħaq €1.2 biljun fl-2026.
Il-kapital ma jipprotestax u ma jivvotax. Imma jimmarkaw, u qed jimmarkaw fuq Malta ferm ikbar. Meta ħames ktajjen kompetittivi, b’mod indipendenti minn xulxin, jimlew pajjiż ta’ nofs miljun ruħ, ikunu qed jippubblikaw il-previżjoni konsenswali tagħhom fil-konkrit.
Il-Caveats Onesti
Hemm tliet forzi oħra li jaħdmu, u rendikont onest isemmihom.
It-turiżmu jonfħu ċ-catchment: 4.5 miljun viżitatur jieklu wkoll, u parti mill-espansjoni hija ddimensjonata għall-istonku tat-turisti. Il-kompetizzjoni tal-format hija reali: parti mill-pjan ta’ Spar hu land grab kontra l-mudell tad-discount ta’ Lidl. U diversi minn dawn il-ħwienet huma anchor tenants fi żviluppi li diġà kellhom il-permess - il-mall ġie l-ewwel, u s-supermarket hu l-magna li biha jinbiegħ.
Imma l-caveats ma jkissrux l-argument. Iwessgħuh. It-tkabbir tat-turiżmu, l-espansjoni kompetittiva u l-iżvilupp ankrat fuq il-mall kollha jmorru lura għall-istess għerq: sistema ta’ ppjanar u mudell ekonomiku li jibqgħu jżidu t-tagħbija fuq pajjiż mingħajr qatt ma jiddeċiedu, fil-miftuħ, x’inhu l-limitu.
Hemm ukoll ċirku li ta’ min isemmih. Iktar nies ifissru iktar spazju ta’ bejgħ. Iktar spazju jfisser iktar impjiegi fir-retail. Ir-retail hu wieħed mill-ikbar setturi ta’ impjieg b’pagi baxxi għall-migranti f’Malta. Iktar impjiegi jfissru iktar importazzjoni ta’ ħaddiema, u dan ifisser iktar nies. Is-supermarkets mhux biss qed jbasru t-tkabbir. Qed jipparteċipaw fih.
Imxi Wara s-Supermarkets
Meta l-gvern jirrifjuta li jgħid fejn se tintemm din l-istorja, taqrax il-press releases. Għodd il-cranes fuq l-aħħar Lidl.
Il-ktajjen iddimensjonaw il-ħwienet tagħhom għall-Malta tal-2031. Jistgħu jiżbaljaw fin-numru, imma mhux qed jiżbaljaw fid-direzzjoni - għax il-permessi, it-titjiriet u l-approvazzjonijiet tax-xogħol li jsostnu dak il-futur diġà qed jinħarġu, f’isimna, mingħajr il-kunsens tagħna.
Min iddeċieda dik il-Malta? Meta qatt ġew mistoqsija n-nies? Dawn iż-żewġ mistoqsijiet qatt ma ngħataw tweġiba. Kull supermarket ġdid hu tifkira li xi ħadd, x’imkien, diġà wieġeb għalina.
Il-qofol tal-argument. Pajjiż li qatt ma ddeċieda kemm għandu jikber xorta waħda għandu politika tal-popolazzjoni. Inkitbet b’mod awtomatiku, fi studji tal-catchment u blalen tal-konkrit, minn negozji li ppjanaw għal klijenti li l-istat stieden mingħajr ma staqsa. L-inqas li ħaqqna hu l-vot li qatt ma ħadna.